CIESZYN-malowniczo położony u podnóża Beskidu Śląskiego, nad rzeką Olzą, Cieszyn jest historyczną stolicą regionu. Podanie głosi, że w 810 roku trzej bracia: Cieszko, Bolko i Mieszko, spotkali się przy tutejszym źródle po długiej wędrówce i ciesząc się tym faktem założyli miasto Cieszyn. Do dzisiaj Studnia Trzech Braci ma upamiętniać to wydarzenie. Badania naukowe stwierdzają jednak, że historia cieszyńskiego grodu sięga znacznie dalej, niż głosi podanie. Obecnie miasto podzielone jest wzdłuż Olzy na części polską i czeską (patrz: Czeski Cieszyn), przy czym historyczna część miasta pozostała po stronie polskiej. Przez długie lata Cieszyn był jednym z najważniejszych grodów w tej części Europy, jednak w XX w. utracił swą dominującą pozycję w regionie na rzecz przemysłowych Bielska i Ostrawy, co utrwalił jeszcze podział miasta w 1920 roku, który sprowadził Cieszyn do roli miasta granicznego. Wichry XX-wiecznych wojen oszczędziły ten stary piastowski gród, co przy niewielkim stopniu uprzemysłowienia i rozbudowy pozwoliło zachować Cieszynowi jego specyficzny charakter i klimat. Składa się na nie zarówno piękno starego miasta, z niezliczonymi zabytkami, jak i stosunkowo duża ilość rdzennej ludności, często rozpamiętującej dawną świetność i niezależność swego miasta i regionu. Nazywany "małym Wiedniem" Cieszyn jest podstawowym punktem programu każdego szanującego się turysty przebywającego w okolicy. Mimo niewielkich rozmiarów miasto pozostało ważnym ośrodkiem kulturalnym, oświatowym i administracyjnym, a część zabytkowa miasta może ująć naprawdę każdego... Historia Cieszyn pod względem historycznym jest jednym z najciekawszych miast w Polsce. Jego położenie na pagórkowatym terenie przy Bramie Morawskiej, rozdzielającej pasmo Karpat od Sudetów, sprawiło, że od najdawniejszych czasów przebiegały tędy szlaki wędrowne, którymi przemieszczały się najrozmaitsze ludy. Aktualny stan badań archeologicznych nie pozwala stwierdzić, czy oprócz grup koczowniczo-pasterskich, których ślady znajduje się w okolicy, w epoce kamienia i brązu przybyły tu jakieś grupy osadnicze, można jednak stwierdzić, że jak na tamte czasy teren ten był dosyć często odwiedzany. Najstarsze znane ślady osadnictwa datuje się na VI-V w.p.n.e. i przypisane zostały ludności kultury łużyckiej, która przebywała tu prawdopodobnie do III w.p.n.e., kiedy to została wyparta przez fale koczowniczych ludów z Azji (Scytów). Około II w.p.n.e. przybyła i osadziła się tu ludność celtycka, będąca później pod silnym wpływem kultury rzymskiej, zapewne ze względu na przebiegający tędy z Rzymu nad Bałtyk "bursztynowy szlak". Po nastaniu okresu wędrówek ludów w IV w. n. e. i po przejściu przez tereny dzisiejszego Cieszyna hord Hunów i innych niezbyt pokojowo nastawionych ludów z tego okresu, na tereny te w VI w. przybyli pierwsi Słowianie. Był to naturalny szlak ich wędrówki ze wschodu i północy na teren Bałkanów i Bohemii (Czech). Na terenie tym osadziło się słowiańskie plemię Gołęszyców, których jednym z najważniejszych i największych grodów była osada obronna na nadolziańskim wzgórzu (kilka kilometrów na północ od dzisiejszego centrum Cieszyna, po stronie czeskiej), zwana dziś "Starym Cieszynem" lub "cieszyniskiem" (obecnie gród ten jest rekonstruowany z funduszy UNESCO). W IX wieku Gołęszyce musieli uznać jednak wyższość chrześcijańskiego księcia Wielkiej Morawy, Świętopełka II, który przez te tereny poprowadził swoje wojska przeciwko Wiślanom i "przy okazji" spustoszył okolicę. Po tym wydarzeniu nastąpił regres osadnictwa, a wiele grodów Gołęszyców nie zostało już odbudowanych. Po upadku Państwa Wielkomorawskiego (903-906 r.) w rejon Cieszyna docierały jednak kolejne fale osadników, dzięki czemu "Stary Cieszyn" odzyskał swoją świetność, a na innym, pobliskim wzgórzu stworzono kolejne grodzisko (dziś Wzgórze Zamkowe w centrum Cieszyna). Położony nad brzegiem Olzy pagórek był od dawna zasiedlany, jednak dopiero teraz zbudowano tam gród obrony. Ten fakt miał ogromne znaczenie dla powstania dzisiejszego Cieszyna. Z uwagi na dobre położenie i upadek innych grodów w okolicy Wzgórze Zamkowe i "Stary Cieszyn" szybko stały się centrum administracyjnym, religijnym i gospodarczym dosyć dużego regionu (większego niż późniejsze Księstwo Cieszyńskie). Do dziś można oglądać na Wzgórzu Zamkowym pochodzącą z XI w. rotundę romańską, która przetrwała dziejową burzę i jest dziś jedną z najstarszych i najcenniejszych budowli na Śląsku i w Polsce. Prace archeologiczne wykazały wysoki poziom życia i kultury materialnej ówczesnych mieszkańców, co wskazuje nato, że w pobliżu Wzgórza Zamkowego chętnie musieli się osadzać okoliczni mieszkańcy. Tak powstało podgrodzie u stóp grodu obronnego na Wzgórzu Zamkowym, który prawdopodobnie już w XI wieku był siedzibą kasztelana, administrującego regionem (ówcześnie miejsowościom nie nadawano praw miejskich, ale wlaśnie kasztelania nadawała Cieszynowi rangę miasta). Wraz z rozwojem osady przyzamkowej pod Wzgórzem Zamkowym na znaczeniu tracił "Stary Cieszyn", który ostatecznie opustoszał na przełomie XI i XII w. Administracyjnie kasztelania cieszyńska podlegała Królestwu Polskiemu, a po rozbiciu dzielnicowym księciu śląskiemu. Było to wynikiem podległości cieszyńskiego Kościoła biskupstwu we Wrocławiu, a właśnie tereny podległe temu biskupstwu wyznaczały granice dzielnicy śląskiej. Nie wiadomo dokładnie od kiedy i w jakich formach miasto używało nazwy "Cieszyn", ponieważ w pierwszej znanej dziś wzmiance o grodzie (a jest nią pochodząca z 1155 r. bulla papieża Hadriana IV) użyto już nazwy Tessin, będącej łacińskim zapisem słowiańskiej nazwy. Prawdopodobnie używano jej już w okresie osiedlania się Słowian w "cieszynisku". Od tego czasu jej brzmienie niewiele się zmieniło, a jej zapis fonetyczy w różnych językach (pol. cieszyn, czes. t`eszin, niem./ang. teszyn) niewiele się różni. Z pewnością używano jej pierwotnie dla określenia Wzgórza Zamkowego lub jeg okolic, a wraz z rozrostem podgrodzia - także do niego. Rozwój właściwy miasta nastąpił po nadaniu mu ok. 1223 roku przywileju lokacyjnego na wzór Lwówka Śląskiego (stąd: na prawie lwówieckim) przez księcia raciborsko-opolskiego Kazimierza I. Od tego czasu miasto rozbudowywano w sposób uporządkowany, wchłaniając okoliczne osady. W 1240 roku, w związku ze spodziewanym najazdem Tatarów, miasto otoczono palisadą i zbudowano fosę od strony południowej. Wzniesiono też kościół parafialny (na miejscu dzisiejszego teatru), przy którym działała szkoła. Choć po zbudowaniu palisady rozwój terytorialny miasta został ograniczony, pod miastem powstawały kolejne osady, które z czasem zostały otoczone murami Cieszyna i naturalnie przez niego wchłonięte, oraz klasztor dominikanów wraz z kościołem (dziś przy Rynku). Kiedy w 1290 roku Cieszyn stał się stolicą samodzielnego księstwa, książę Mieszko I za swoją siedzibę obrał, dość poważnie już rozbudowany, zamek kasztelański na Wzgórzu Zamkowym. Miasto jeszcze bardziej zyskało na randze, co tylko przyspieszło jego rozwój. Książęcy gród rozkwitł pod rządami Mieszka, a później jego syna - Kazimierza I. Największy przełom dokonał się jednak za panowania najznamienitszego księcia cieszyńskiego - Przemysława I Noszaka, wnuka Mieszka I. W 1374 roku nadał on miastu prawa miejskie na wzór Wrocławia. Wtedy to w miejsce drewnianego zamku wzniesono ogromną murowaną budowlę. Nowy zamek zajmował całe Wzgórze Zamkowe, był silnie ufortyfikowany, a przy tym obszerny i wygodny. Jego cztery wieże panowały nad miastem do XVII w. (do dziś zachowała się jedna z nich, zwana Wieżą Piastowską - jeden z symboli Cieszyna). Oprócz tego powołano urząd burmistrza i Radę Miejską, której siedzibą był nowo zbudowany ratusz przy, utworzonym w górnej części miasta, rynku (dziś Stary Targ). Tak odmieniony gród piastowski stał się jednym z najważniejszych ośrodków miejskich na Śląsku, a biorąc pod uwagę rosnące znaczenie i autonomię ówczesnego Księstwa Cieszyńskiego, najbliższymi ośrodkami mogącymi się z nim równać były dopiero Kraków, Opole i Ołomuniec. Kolejny przełom w wyglądzie miasta dokonał się za czasów panowania księcia Kazimierza II, który chciał nadać swojej stolicy bardziej reprezentacyjny charakter. W 1496 roku przeniósł on Rynek na obecne miejsce, nakazał zbudowanie tam nowego ratusza i rozebranie starego. Włączył do miasta przyległe osady wraz z klasztorem i kościołem dominikanów (do dziś stoi on przy Rynku). Wzniesiono też łączące się z murami zamku kamienno-ceglane mury obronne z trzema bramami (Wodną - pod Wzgórzem Zamkowym, prowadzącą na most na Olzie, Frysztacką - z drugiej strony zamku nad rzeką Bobrówką, oraz Wyższą - na wzgórzu niedaleko Rynku). Do dziś, oprócz nazwy jednej z ulic (Wyższa Brama), niestety nic z tych budowli się nie zachowało. W tym samym czasie utworzono w mieście Sąd Ziemski, który najpierw według prawa zwyczajowego, a od 1573 roku wg prawa stanowionego roztrzygał wszelkie sprawy mieszkańców Księstwa. Prawdopodobnie znacznie wcześniej, a na pewno już w 1425, działał w Cieszynie szpital dla mieszczan, co w owych czasach świadczyło o prestiżu miasta. Bogactwo ówczesnego Cieszyna wynikało przede wszystkim z posiadanych praw do warzenia i wyszynku piwa i wina przez mieszczan oraz do posiadania przez nich ziemi poza miejskimi murami, nadanych w XV i XVI wieku. Nie bez znaczenia były również odbywające się w Cieszynie liczne jarmarki. Tędy przebiegały bowiem duże trakty handlowe z Moraw i Węgier do Krakowa, Wielkopolski i Wrocławia. Z tego też powodu wszelkie nowinki z południa Europy docierały tu wcześniej niż do Królestwa Polskiego. Tak było między innymi z protestantyzmem luterańskim, który w Księstwie Cieszyńskim trafił na niezwykle podatny grunt. W 1545 książę Wacław Adam wraz ze swoim dworem przechodzą na luteranizm, a jego wzorem czyni to również Rada Miejska i mieszczanie. Wtedy też rozparcelowano dobra klasztoru dominikańskiego za Rynkiem i zbudowano szereg budynków mieszkalno-usługowych. Nową dzielnicę, budowaną do połowy XVI wieku nazwano Nowym Miastem. Paradoksalnie na Nowym Mieście znajdują się dziś najstarsze zachowane kamienice w Cieszynie. Zbudowano także młyn i nową bramę, zwaną Młyńską. Do w większości luterańskiego miasta zaczęła napływać teraz duża ilość ludności pochodzenia niemieckiego, głównie z innych części Śląska, Moraw, Czech i Austrii. Protestantyzm nie zgermanizował jednak rdzennej ludności Cieszyna, wprowadził bowiem do liturgii język polski. Miasto stało się za to kosmopolityczne. Stopniowo przybywało tu coraz więcej Polaków, Czechów, Niemców, a z czasem pojawili się również Żydzi. Ożywiło się życie umysłowe miasta, a wielu mieszczan studiowało w Krakowie, Pradze i Wiedniu. Szczytowy rozwój miasta nastąpił po pierwszym wielkim pożarze w 1552 roku, który strawił niemal całe śródmieście. Po tym wydarzeniu w Cieszynie pojawiły się pierwsze budynki murowane. Przy Rynku postawiono okazałe kamienice z efektownymi podcieniami (większość z nich, po kilku przebudowach, stoi tam do dziś). W 1603 roku miasto ogarnął kolejny pożar, który tym razem strawił także część zamku książęcego, a z nim archiwum książęce. Tuż po odbudowie miasta rozpoczął się mniej chlubny i ciężki okres dla Cieszyna. W 1610 książę Adam Wacław powrócił do katolicyzmu, co zaowocowało prześladowaniami religijnymi, głównie za sprawą sprowadzonych później do Cieszyna jezuitów. Powstały w 1585 (od 1595 roku murowany) kościół ewangelicki pod murami miasta zostaje przejęty przez katolików (dziś kościół Świętej Trójcy niedaleko Rynku, przy placu Londzina). Na domiar złego miasta dosięga wojna trzydziestoletnia. W 1647 Cieszyn staje na linii frontu i wyniku ciężkiego ostrzału artyleryjskiego zniszczona zostaje spora część zabudowań, łącznie z ratuszem. Miasto przechodziło z rąk do rąk i było wielokrotnie oblegane. Słynna stała się już historia jeńców szwedzkich, którzy zostali wypuszczeni z zamkowego więzienia, a następnie doścignięci przez wojska cieszyńskie i wymordowani w pobliskiej wsi Pastwiska (do dziś miejsce to zwie się Bożą Męką). Działania wojenne doprowadziły zamek, mury miejskie i większość zabudowań do ruiny. Odbudowa miasta nie przebiagała już tak sprawnie jak kiedyś, bowiem budżet Księstwa był znacznie okrojony za sprawą wydatków militarnych... W 1653 roku umiera bezpotomnie księżna Elżbieta Lukrecja, a całe Księstwo przechodzi w ręce Habsburgów. W powolnie wracającym do dawnej świetności Cieszynie dopiero pod koniec XVII wieku zakończono prześladowania religijne, a cesarz Józef I zezwala na budowę kościoła ewangelickiego poza murami miasta. Ten ogromny gmach, budowany od 1709 do 1750 roku, pozostaje do dziś największym i najważniejszym kościołem luteran w Polsce i tej części Europy (można oglądać go w niezmienionej formie, gdyż wszelkie cieszyńskie kataklizmy ominęły go). W 1720 roku, podczas trwania wojen prusko-austriackich o Śląsk, doszło w Cieszynie do kolejnego wielkiego pożaru, który strawił 75% miasta. Po pożarze miasto odbudowano po raz kolejny, poszerząjąc przy okazji ulice i zmieniając wiele domów z drewnianych na murowane. W 1742 roku zakończyły się wojny śląskie, w wyniku których Księstwo Cieszyńskie pozostało we władaniu austriackim. Pozwoliło to utrzymać miastu swoją pozycję w regionie bowiem autonomia Księstwa, w przeciwieństwie do dawnych księstw w rękach pruskich, została zachowana. W latach 1768-1771 w mieście przebywali konfederaci barscy, dla których Cieszyn stał się główną siedzibą. Innym ważnym wydarzeniem było podpisanie w 1769 roku pokoju cieszyńskiego pomiędzy Austrią i Prusami, kończącego wojnę o sukcesję bawarską. Wkrótce miasto spotkały kolejne kataklizmy. W latach osiemdziesiątych XVIII wieku odnotowano dwa ciężkie trzęsienia ziemi, które spowodowały spore zniszczenia. 6 maja 1789 roku, prawdopodobnie po kolejnym wstrząsie tektonicznym, wybuchł największy w historii Cieszyna pożar, po którym spłonęła niemal cała drewniana zabudowa miasta w obrębie murów miejskich. Po tym wydarzeniu rozebrano pozostałości murów miejskich, większość zabudowań zniszczonego zamku piastowskiego, odbudowano miasto niemal w całości z kamienia i cegły. Odbudowano dopiero co oddany do użytku ratusz z 1788 roku. Po 11 latach miasto całkowicie podniosło się z gruzów, a większość zabytkowych zabudowań śródmieścia Cieszyna pochodzi właśnie z tamtego okresu. W mieście założono oświetlenie uliczne, zmodernizowano także działające od XV wieku wodociągi miejskie. Ksiądz Leopold Szersznik zakłada w 1802 pierwsze na ziemiach piastowskich (dziś najstarsze w Polsce) muzeum oraz bibliotekę naukową. Na ten okres przypada też gwałtowny rozwój szkolnictwa. W 1805 roku, w wyniku zagrożenia Wiednia przez wojska napoleońskie, do Cieszyna przenosi się dwór cesarski i rząd monarchii austriackiej. W ten sposób przez pewien czas Cieszyn był stolicą cesarstwa!!! Nie przyniosło to jednak miastu żadnych wymiernych korzyści... W 1839 roku ostatecznie rozebrano piastowski zamek, a na Wzgórzu Zamkowym z polecenia księcia Karola Habsburga zbudowano klasycystyczny pałac ze sporym parkiem (w tej formie Wzgórze przetrwało do dziś). W 1836 po raz kolejny pożar strawił część śródmieścia, w tym piękny ratusz, który odbudowano w 1846 roku (po odbudowie ratusz pozostał w niezmienionej formie do dziś). Na rok 1846 przypadło również powstanie browaru książęcego u stóp Wzgórza Zamkowego. Browar ten od niemal 160 lat do dnia dzisiejszego produkuje piwo o oryginalnej recepturze, niegdyś słynne w całym cesarstwie (aktualnie sprzedawane jest pod nazwą "BRACKIE", a Browar Zamkowy wchodzi w skład grupy Heineken). Na zachodnim brzegu Olzy powstaje przedmieście zwane Saską Kępą - zalążek dzisiejszego Czeskiego Cieszyna. Rok 1848 to Wiosna Ludów i gwałtowny wzrost tożsamości narodowej cieszyniaków. Powstaje Czytelnia Polska założona przez Pawła Stalmacha, zaczyna też wychodzić pierwsza polska gazeta "Tygodnik Cieszyński", a od 1851 "Gwiazdka Cieszyńska". Z tego powodu Cieszyn uznawany jest za kolebkę polskiego piśmiennictwa. W 1869 rozpoczyna się budowa linii kolejowej Bogumin-Cieszyn-Czadca. Połączenie kolejowe z Boguminem - jedną z najważniejszych wtedy stacji w Europie Środkowej, przybliżyło Cieszyn do reszty Cesarstwa. Po zbudowaniu w 1883 linii Frydek-Cieszyn-Bielsko był tu ważny węzeł kolejowy.Główny dworzec kolejowy zbudowano za dzielnicą Saska Kępa, po zachodniej stronie Olzy (dziś znajduje się więc w Czeskim Cieszynie, co niestety uczyniło polską część miasta odciętą od ważnych połączeń kolejowych). Przy centrum miasta zbudowano niewielką stację Cieszyn Wschód, pełniącą dziś dosyć nieudolnie rolę głównego dworca polskiej części Cieszyna. W 1882 w Cieszynie powstaje gazownia, a oświetlenie miasta zostaje zmienione na gazowe. W 1885 roku powstaje Macierz Szkolna Księstwa Cieszyńskiego, mająca na celu "spolszczenie" szkolnictwa w regionie. Za jej sprawą 10 lat później powstaje pierwsze na Śląsku polskie gimnazjum, którego tradycje do dziś kontynuuje I Liceum Ogólnokształcące im. Antoniego Osuchowskiego w Cieszynie. Natomiast w 1887 roku powstaje w Cieszynie straż pożarna. Kolejne lata to stopniowa utrata pozycji miasta w regionie. Działo się tak za sprawą braku uprzemysłowienia Cieszyna przy jednoczesnym rozwoju przemysłu w pobliskiej Morawskiej Ostrawie i w Bielsku. Cieszyn zachowuje jednak administracyjną władzę nad terenami Księstwa za sprawą rządzącej z ramienia arcyksięciaAustro-Węgierskiego od 1826 roku Komory Cieszyńskiej. Aby podnieść prestiż miasta uruchamia się komunikację miejską. W 1911 roku powstaje w Cieszynie linia tramwajowa łącząca Wyższą Bramę z głównym dworcem kolejowym na Saskiej Kępie. W tym samym czasie powstaje elektrownia miejska i tworzy się Polskie Towarzystwo Turystyczne "Beskid". Podczas I wojny światowej w Cieszynie stacjonowały spore ilości wojsk austriackich (dziś w ich koszarach mieści się siedziba Straży Granicznej). Cieszyn był też długo siedzibą dowództwa wojsk austro-węgierskich. Po upadku Cesarstwa, tuż przed końcem wojny, grupa polskich oficerów z cieszyńskiego garnizonu opanowuje koszary i miasto. W październiku powstaje Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, która przejmuje władzę i proklamuje przynależność Śląska Cieszyńskiego do odradzającej się Polski. Faktycznie jest ona pierwszym polskim rządem po zakończeniu okresu zaborów (choć sam Śląsk Cieszyński pod zaborami się nie znajdował). Odradzające się państwo polskie ogarnia więc swoim terytorium także Cieszyn, co z kolei budzi sprzeciw nowo powstałej Republiki Czechosłowackiej. Polska ma w tym czasie duże problemy z ustabilizowaniem swoich granic, a niestety (co dziwne) uzyskanie ziem śląskich nie jest dla niej priorytetem). Wykorzystuje to Czechosłowacja, której wojska wkraczają w 1919 roku do Cieszyna i prą na Zachód pomimo oporu Polaków. Akcja prowadzona jest jednak na tyle nieudolnie, że Czesi zatrzymują się pod Skoczowem i pod naporem wojsk polskich zostają zmuszeni do wycofania się i zawieszenia broni. Wybucha spór pomiędzy oboma krajami o Śląsk Cieszyński, który rozwiązać ma Rada Ambasadorów w Paryżu. Strona polska dąży do przeprowadzenia plebiscytu wśród ludności, jednak umiejętne zabiegi czeskiej dyplomacji niweczą jej plany (ówcześnie znaczną większość mieszkańców stanowiła ludność pochodzenia polskiego (śląskiego) i niemieckiego, tak więc plebiscyt podzieliłby Śląsk Cieszyński w sposób dla Czechosłowacji niekorzystny). W 1920 roku Rada Ambasadorów ustanawia granicę polsko-czechosłowacką na rzece Olzie, dzieląc tym samym Cieszyn na dwie części. Ten fakt odbija się w sposób negatywny na stosunkach polsko-czeskich do dnia dzisiejszego. Z lewobrzeżnej części miasta (Saskiej Kępy) utworzony zostaje Czeski Cieszyn. Najdoktliwszą stratą był główny dworzec kolejowy. Ze względów oczywistych zlikwidowano też linię tramwajową. Po zakończeniu powstań śląskich, w których sam Cieszyn nie brał udziału (choć wielu mieszkańców miasta w nich walczyło), utworzono częściowo autonomiczne województwo śląskie z siedzibą w Katowicach. Do niego to w 1922 roku włączono Cieszyn jako siedzibę powiatu cieszyńskiego, na który składała się zachodnia część polskiego Śląska Cieszyńskiego (dziś powiat cieszyński działa w tych samych granicach). W tym samym roku utworzono w mieście pierwszą uczelnie wyższą - Wyższą Szkołę Gospodarstwa Wiejskiego (w latach pięćdziesiątych przeniesiono ją do Olsztyna). Podział przyczynił się do sprowadzenia Cieszyna do roli miasta granicznego, co tylko przyspieszyło utratę jego znaczenia w regionie. Ze względów strategicznych nie rozwijano tu przemysłu, jak działo się to w pobliskich Bielsku, Białej Krakowskiej czy Ostrawie. Natomiast część czeska miasta oprócz dworca kolejowego nie posiadała nic, co mogłoby przyczynić się do jej rozwoju. Nic więc tak nie wpłynęło na losy Cieszyna, jak decyzja Rady Ambasadorów. Ostatnią szansą na połączenie miasta i przywrócenie jego prestiżu było wkroczenie wojsk polskich do czeskiej części Śląska Cieszyńskiego 2 października 1938 roku. W związku z tym, że miało to miejsce dokładnie w tym samym czasie, co wkroczenie do Czechosłowacji wojsk hitlerowskich, ruch ten nie był dość dobrze widziany wśród społeczności międzynarodowej, o czeskiej już nie wspominając. Jednak wkroczenie wojsk marszałka Rydza-Śmigłego przywitano entuzjastycznie nie tylko w polskiej części Cieszyna. Radość ta nie trwała jednak zbyt długo. 1 września 1939 roku Śląsk Cieszyński stanął na pierwszej linii oporu przeciwko wkraczającym do Polski od strony Moraw wojskom niemieckim. Jednak pomimo oporu stacjonujących w mieście Strzelców Podhalańskich hitlerowcy szybko zajęli Cieszyn. Śląsk Cieszyński wcielono do Rzeszy Niemieckiej, a wśród rdzennej ludności nie chcącej zaakceptować tego faktu rozpoczął się okres prześladowań i represji. Od razu zniszczono też synagogę i pomnik legionistów śląskich. Działania wojenne oszczędziły jednak Cieszyn. Choć w zimie i na wiosnę 1945 r. front przebiegał kilka kilometrów stąd, to dopiero 3 maja do miasta wkroczyły wojska IV Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej. Niedobitki wojsk niemieckich wcześniej wycofały się na zachód, dzięki czemu praktycznie nie doszło do walk ulicznych. Sowieci wkraczali jednak do Cieszyna jak do miasta niemieckiego, co wielu mieszkańców odczuło na własnej skórze. Wraz z ustanowieniem władzy ludowej w odrodzonych Polsce i Czechosłowacji skończył się dla Cieszyna kilkuletni okres jedności miasta. Dzięki umiejętnościom Edwarda Benesza, prezydenta Czechosłowacji, Stalin utrwalił granicę wytyczoną w 1920 roku przez Radę Ambasadorów. Miasto zostało podzielone w 1945 roku już na trwałe. Zmieniło się też oblicze kulturowe miasta. W okresie okupacji hitlerowskiej z Cieszyna całkowicie zniknęli Żydzi, natomiast władza ludowa PRL szybko pozbyła się ludności pochodzenia niemieckiego. Niewielka liczba ludności czeskiej, która nie została wcześniej spolonizowana, sama opuściła miasto. Cieszyn stał się miastem niemal w całości etnicznie polskim. Czeski Cieszyn został natomiast poddany powolnej bohemizacji. Okres PRL-u to dla Cieszyna przede wszystkim okres powstania dużych zakładów pracy i osiedli mieszkaniowych. Miasto powiększyło się także terytorialnie, bowiem w różnych latach przyłączono do niego dawne podcieszyńskie wsie (Bobrek, Błogocice, Boguszowice, Pastwiska, Marklowice, Kalembice, Mnisztwo, Gułdów i Krasną). Do 1975 roku było siedzibą powiatu w ramach województwa śląskiego (potem katowickiego). Po reformie administracyjnej weszło w skład województwa bielskiego, co ugruntowało jeszcze większą utratę znaczenia Cieszyna w regionie. Przez cały ten okres było przede wszystkim miastem granicznym z największym przejściem na granicy południowej. Cieszyn słynął w kraju przede wszystkim jako producent wiertarek (Celma), wafelków Prince-Polo (Olza), sztućców (Polwid), farb (Polifarb Cieszyn) i grzejników (Termika). Jednocześnie miasto stawało się coraz bardziej prowincjonalne, a ludność napływowa, która zjeżdżała tu z całego kraju, spowodowała stopniowy zanik regionalnej kultury w Cieszynie (co zresztą było zgodne z polityką PZPR ujednolicenia Polski pod względem kulturalnym). Oprócz przeprowadzenia generalnego remontu rotundy romańskiej w latach 50-tych w Cieszynie nie dbano o zachowanie śladów dawnej świetności miasta. Kamienice pod zarządem komunalnym niszczały, miasto było jednolicie szare i ciemne, choć czyste i bezpieczne. Od lat 50-tych budowano także osiedla mieszkaniowe, które, choć niezbyt urodziwe, stopniowo wtopiły się w krajobraz miasta. Ich położenie na wzgórzach wokół śródmieścia i duża ilość zieleni sprawiły, że są to i tak jedne z najurokliwszych osiedli z tamtego okresu w całym kraju. Liczba mieszkańców szybko przekroczyła 30000 i choć władze miały plany na dalszy jej wzrost, zatrzymała się ona na wartości ok. 38 000. Koniec epoki PRL-u spowodował gwałtowną zmianę charakteru miasta. Rozpoczął się powolny upadek zakładów pracy, a w ich miejsce rozkwitła prywatna przedsiębiorczość. W 1990 roku Cieszyn stał się jednym z najlepiej rozwijających się pod tym względem miast w Polsce, w czym niemały udział miał ówczesny radny Cieszyna... Bogusław Bagsik. Miasto zaczęło pięknieć i rozwijać się kulturalnie. Działająca od 1972 roku filia Uniwersytetu Śląskiego stała się coraz bardziej cenioną placówką oświatową.Otwarto także nowoczesny i duży most graniczny w Cieszynie-Boguszowicach, dzięki czemu miasto pozbyło się uciążliwego ruchu tranzytowego przez centrum (do tej pory większość ciężarówek z Polski na południe Europy przekraczała granicę na Moście Przyjaźni - tuż pod samym Wzgórzem Zamkowym!). Z dużej części starego miasta zniknęły samochody (przedtem na Rynku znajdował się największy parking w mieście!).Otwarcie ruchu bezwizowego pomiędzy Polską i Czechosłowacją (od 1993 roku Republiką Czeską) doprowadził do eksplozji tzw. małego ruchu granicznego. Początkowo to Polacy chętniej przechodzili na zakupy do Czeskiego Cieszyna, jednak już niebawem sytuacja się odwróciła i Cieszyn stał się jednym z największych miast targowych w Polsce. W dni targowe do miasta zjeżdżało nawet 100 tysięcy Czechów i Słowaków! Czerpiący z tego tytułu dochody Cieszyniacy, jak i samo miasto Cieszyn, stali się relatywnie zamożni i przedsiębiorczy w stosunku do reszty kraju. Bezrobocie było bliskie zeru, a miasto zaczęło odzyskiwać swój dawny urok z czasów Cesarstwa. Pod koniec lat 90-tych czasy prosperity szybko się skończyły. Choć znów utworzono powiat cieszyński przy woj. śląskim, zamknięto dogorywające zakłady pracy, a zainteresowanie cieszyńskim targowiskiem raptownie spadło. Wzrosło bezrobocie i nastąpił ogólny zastój. Niewielka poprawa sytuacji zaczęła być widoczna dopiero pod koniec 2003 roku. Mimo wszystko miasto nadal pięknieje i niewątpliwie ma swój niepowtarzalny charakter i klimat (takiej ilości stylowych kafejek i pubów pozazdrościć mogłoby niejedno miasto wojewódzkie!). Duże nadzieje na przyszłość wiąże się tu z przystąpieniem Polski i Czech do Unii Europejskiej, co tworzy nowe perspektywy rozwoju dla Cieszyna i Czeskiego Cieszyna. Być może najlepsze Cieszyn ma jeszcze przed sobą...